چین و جبهه شرقی: قدرتنمایی نظامی، دیپلماسی اقتصادی و نقش ترامپ در تقویت موقعیت پکن، چین در دهههای اخیر به یکی از مهمترین بازیگران نظام بینالملل تبدیل شده است.
این کشور با رشد اقتصادی شتابان، توسعه توان نظامی و گسترش روابط دیپلماتیک، به دنبال تثبیت موقعیت خود بهعنوان یک قدرت جهانی است. در این مسیر، چین نهتنها در پی نمایش قدرت در عرصههای داخلی و بینالمللی است، بلکه تلاش دارد یک جبهه شرقی در برابر سلطه غرب شکل دهد. رژههای سالگرد پیروزی و همکاریهای گسترده با کشورهایی چون روسیه و ایران، بخشی از این روند بهشمار میآید.
در عین حال، سیاستهای تنشزای دولت ترامپ در دوره جدید، ناخواسته به تقویت این موقعیت کمک کرده است.
۱. قدرتنمایی نظامی چین
یکی از ابزارهای اصلی چین برای نمایش اقتدار، رژههای نظامی باشکوه است. این رژهها نهتنها جنبه داخلی دارند و بر انسجام ملی تأکید میکنند، بلکه بهعنوان پیام بازدارندهای به غرب عمل میکنند. نمایش موشکهای قارهپیما، تجهیزات فضایی و نیروی دریایی پیشرفته، نشان میدهد چین دیگر یک قدرت صرفاً منطقهای نیست.
در رژههای اخیر، حضور رهبران کشورهایی چون روسیه، کره شمالی و حتی هند پیام نمادینی از شکلگیری یک بلوک شرقی داشت.
۲. ابعاد اقتصادی و دیپلماتیک قدرت چین
ابعاد اقتصادی و دیپلماتیک قدرت چین ،تنها به توان نظامی محدود نمیشود. طرح «کمربند و جاده» شبکهای گسترده از سرمایهگذاری و زیرساخت ایجاد کرده که کشورهای زیادی را به اقتصاد چین پیوند میزند.
نهادهای مالی جدید همچون بانک سرمایهگذاری زیرساخت آسیا، جایگزینهایی برای نهادهای تحت سلطه غرب فراهم کردهاند. سرمایهگذاریهای چین در آفریقا و آمریکای لاتین، موقعیت ژئوپولیتیکی این کشور را تقویت کرده و آن را به شریک اول بسیاری از کشورها تبدیل کرده است.
۳. رژههای سالگرد پیروزی
رژههای سالگرد پیروزی؛ از نماد تا واقعیت رژههای نظامی چین بیش از هر چیز نمادیناند، اما نقش مهمی در تثبیت تصویر جهانی چین دارند. این رژهها انسجام داخلی و ملیگرایی را تقویت میکنند. برای متحدان بالقوه، نشاندهنده قدرت و ثبات چین هستند. برای غرب، پیام بازدارندگی و هشدار روشن ارسال میکنند. با این حال، موفقیت واقعی چین بیش از هر چیز در گرو دیپلماسی فعال، اتحادهای راهبردی و قدرت اقتصادی است.
۴. نقش ترامپ در تقویت موقعیت چین
در دوره جدید ریاستجمهوری ترامپ، سیاستهای تنشزا و بیثباتکننده او بهطور غیرمستقیم به سود چین تمام شده است.
الف: تضعیف اتحادهای غربی: ترامپ با سیاست «اول آمریکا» روابط سنتی با اروپا، هند و سایر متحدان را خدشهدار کرد و زمینه را برای نزدیکی بیشتر آنان به چین و روسیه فراهم ساخت.
ب: خلأ در رهبری جهانی: خروج از نهادها و توافقهای بینالمللی، آمریکا را غیرقابل اعتماد نشان داد و چین توانست خود را بهعنوان بازیگری باثباتتر معرفی کند.
ج:تحریمها و تعرفهها: فشارهای اقتصادی آمریکا، چین را به سمت خودکفایی در فناوری و توسعه داخلی سوق داد. اکنون چین در حوزههایی مانند خودروهای برقی، انرژی خورشیدی و هوش مصنوعی پیشرفتهای بزرگی به دست آورده است.
هـ: تقویت بلوک شرقی: حضور رهبران روسیه، کرهشمالی و هند و ایران در رژههای اخیر چین، عملاً نشانهای از همگرایی قدرتهای شرقی بود؛ رخدادی که سیاستهای ترامپ بهطور غیرمستقیم به آن شتاب داد.
۵. ارزیابی کلی موفقیت چین در برابر غرب از نظر اقتصادی،
چین توانسته است رقیب اصلی آمریکا باشد و در برخی حوزهها حتی پیشی بگیرد. در عرصه نظامی، هنوز فاصلههایی با آمریکا دارد، اما رشد سریع آن نگرانی غرب را برانگیخته است. در دیپلماسی جهانی، چین موفق شده تصویر یک قدرت جایگزین را در ذهن بسیاری از کشورها تثبیت کند، بهویژه در سایه سیاستهای پرتنش ترامپ. نتیجهگیری چین امروز بیش از هر زمان دیگری به هدف خود برای تشکیل یک جبهه شرقی نزدیک شده است.
رژههای سالگرد پیروزی، نماد نمایش اقتدار این کشورند، اما آنچه جایگاه چین را در نظام جهانی تقویت میکند، ترکیب دیپلماسی هوشمند، قدرت اقتصادی و اتحادهای جدید است. در این مسیر، ترامپ ـ با وجود قصد مهار چین ـ ناخواسته به موفقیت بیشتر پکن کمک کرده است. آینده نظم جهانی به شدت به تعامل میان این دو قدرت و توانایی دیگر کشورها در انتخاب میان شرق و غرب وابسته خواهد بود.
منابع: ۱٫ The Guardian عنوان: Thursday briefing: China flexes its muscle in the tussle for global dominance تاریخ انتشار: ۴ سپتامبر ۲۰۲۵ لینک: theguardian.com
.۲٫ Financial Times (FT) عنوان: Trump is the gift that keeps giving to China تاریخ انتشار: ۲۸ اوت ۲۰۲۵ لینک: ft.com. Reuters
۳٫ عنوان: Trump chills U.S.-India ties as Modi warms to China, Russia تاریخ انتشار: ۳ سپتامبر ۲۰۲۵ لینک: reuters.com
۴٫ AP News عنوان: China stages military parade marking World War II victory with Putin, Kim, and Modi in attendance تاریخ انتشار: ۳ سپتامبر ۲۰۲۵ لینک: apnews.com
۵٫ Foreign Policy عنوان: Trump’s tariffs are boosting China’s global hand تاریخ انتشار: ۱۰ آوریل ۲۰۲۵ لینک: foreignpolicy.com
۶٫ The Diplomat عنوان: How Trump Is Bolstering China’s World View تاریخ انتشار: ۲ مارس ۲۰۲۵ لینک: thediplomat.com
۷٫ Washington Post عنوان: World War II anniversary: How Trump’s chaos gave China the stage تاریخ انتشار: ۳ سپتامبر ۲۰۲۵ لینک: washingtonpost.com
