حسین اکبریان: تغییر حکمرانی آب با راهاندازی بازار پساب
به گزارش پایگاه خبری احوال نیوز ، به نقل از روابط عمومی آبفای استان اصفهان و به نقل از روزنامه همشهری مورخ سه شنبه ۱ آذر ۱۴۰۱؛ ایران کشوری است که در یک اقلیم خشک و نیمهخشک قرارگرفته و ناترازی بین منابع و مصارف آبی در حال تشدید است و برداشت بیرویه آب از ذخایر آبی زیرزمینی به یک تهدید جدی تبدیل شده که نتیجه آن را میتوان در پدیدههایی چون فرونشست زمین در دشتها مشاهده کرد اما راه برونرفت از این وضعیت چیست و تا رسیدن به استاندارد جهانی چه اندازه فاصله داریم؟ دولت سیزدهم تلاش دارد تا حکمرانی منابع آبی را تغییر داده و با یک ریلگذار…
امروزه ما در بخش آب با ۲مسئله سختافزاری و مدیریت مصرف روبهرو هستیم. این ۲بخش بسیار به هم وابسته هستند بهطوریکه ساخت این زیرساختها تأثیر بسیار مهمی بر مدیریت مصرف نیز خواهد گذاشت. نکته حائزاهمیت در مصرف منابع علیالخصوص آب در کشور، استفاده بهینه و حداکثری از تمام ظرفیتهای موجود است. همه امروز میدانند که آب در کشور کم است. این موضوع اگر رویکرد ما در مدیریت کلان کشور قرار بگیرد، خودبهخود سازگاری با آن را در پی میآورد. مدیریت صحیح در کنار ایجاد امکانات نوین در حفظ آب و جلوگیری از هدررفت آب نیازهای ما را برطرف خواهد کرد. این منابع باید درون سرزمین حفظ و بازچرخانی شود. ایرانیان باستان در کنار انتقال آب از هدررفت آب بهشدت جلوگیری میکردند. پدیده قنات ابتکار بینظیر ایرانیان باستان در نگهداری آب در فلات مرکزی ایران بود. ما بسیار پیشرو در زمینه سازگاری با کمآبی و چرخش آب بودهایم. امروز و با پیشرفت صنعت میبایست در این زمینه پیشرو باشیم. بههرحال میلیونها سال این سرزمین همینطور بوده و قطعا خواهد بود. در کتیبههای بازمانده از دوره هخامنشیان آمده است که «خدایا کشور ما را از دروغ و خشکسالی به دور بدار». این نشان میدهد که خشکسالی پدیدهای آشنا در تاریخ ایرانزمین است. فقط ما یاد گرفتیم که خود را با شرایط تطبیق دهیم. کشور ما نه هیچگاه خشکسالی مطلق داشته و نه تبدیل به کشوری پربارش میشود. ممکن است دچار دورههایی از ترسالی و خشکسالی شویم اما کوتاهمدت بوده و خواهد بود. ما منابع کافی برای آب شرب در کشور داریم ولی محدود اما پایدار است و این نکته مهمی است. در این زمینه بحرانی نیستیم و نخواهیم شد. بحث اصلی ما شرایط فعلی کشور در مسیر توسعه و خواست جامعه به شتاببخشی به آن است. از آنجا که ما کشوری در حال توسعه هستیم، طبیعی است که مصرف در بخشهای مختلف علیالخصوص صنعت و کشاورزی بالا باشد اما با یک نگاه ملی در بخش منابع میتوانیم از سربالایی توسعه عبور کنیم. برای این امر باید به شیوههای مختلف تلاش کنیم تا آب موردنیاز برای صنعت و کشاورزی را تأمین کنیم. ولو اینکه مبلغ افزایش یابد. همه اذعان دارند که مصرف آبشرب تصفیهشده با کیفیت بسیار بالا در بخش صنعت و کشاورزی هدررفت منابع است که این عمل خود عملی ضدتوسعه است. آب با کیفیت بالا، باید برای شرب و مصارف بهداشتی مورداستفاده قرار گیرد. دولت نیز موظف به تأمین آن برای مردم است. ولی باید برای صنعت و کشاورزی آب مناسب را تولید و به چرخه مصرف وارد کنیم. یکی از همین راهها بحث بازچرخانی پساب است که مستلزم این است که به سمت تولید در حجم بالا برویم.
نگاه غالب در دولت سیزدهم توسعهمحوری است. با همین نگاه بهدنبال ظرفیتهای نو و حداکثری در منابع هستیم. موضوع خیلی کلان دیده شده است. در قانون بودجه سال۱۴۰۱ ظرفیتهای قابلتوجهی دیده شده که میتواند بخش مهمی از نیازهای سختافزاری و تأمین زیرساختها را مرتفع سازد. چرا که در این بودجه ظرفیت مناسبی برای بازچرخانی و افزایش بهرهوری آب دیده شده که از آن میتوان در این حوزه بهرهبرد. همچنین تسهیل امور نیز در افق این برنامه دیده شده است. مثلا ابلاغ دستورالعملهایی مثل مشارکت عمومی – خصوصی برای طرحهای بازتخصیص آب و جایگزینی آن با پساب میتواند در تسهیل قوانین کمک شایانی کند. درنظر داشته باشید که هماکنون حدود ۸میلیارد مترمکعب آب شرب و بهداشتی در کشور تولید و توزیع میشود که بخش قابلتوجهی از آن میتواند به چرخه مصرف بازگردد. امکان زیرساختی و سختافزاری در این دولت بهشدت در دستور کارهاست. این نگاه کلانی است که ما در وزارت نیرو داریم. اما مدیریت بحران نیز در کنار نگاه کلان باید بهصورت ستادی و مقطعی انجام بگیرد که اگرچه انرژی زیادی مصرف میکند ولی در پی آن هستیم که نگاه کلان ما را به مدیریت آب، مخدوش نکند.
در این راستا دستورالعملی ابلاغ خواهیم کرد تا صنایع با یک زمانبندی مشخص و منطقی زیرساختهای لازم برای استفاده پساب را فراهم کنند تا دیگر شاهد مصرف آب تصفیهشده در صنایع نباشیم. در اینجا موضوع قیمتها مطرح میشود که برنامههای کارشناسی خوبی صورت پذیرفته که یکی از آنها بورسی شدن پساب است. طبق این برنامه تمام پساب تولیدی در کشور در بورس انرژی قیمتگذاری خواهد شد. انتظار میرود که با ایجاد این بستر مناسب، استقبال صنعت در استفاده از این ظرفیت افزایش یابد. در نتیجه وقتی کارگزاری برای تأمین زیرساختها تعیین شود، سرمایهگذاری در این بخش نیز به مسیر صحیح هدایت میشود و بازار خود را پیدا میکند.
تمام پساب تولیدی در بورس انرژی عرضه خواهد شد. وقتی بازار سرمایهگذاری در کنار افزایش تولید و شفافیت قرار گیرد، بازار قیمت خود را پیدا میکند. از این بابت نگرانی وجود ندارد. بحث مهم موضوع اطلاعرسانی و فرهنگی است. باید ابتدا ضرورت این امر تبیین شود. مثلا درخصوص استفاده آب شرب ارزانقیمت در بخش صنعت باید اطلاعرسانی شود که این روند برای کشوری مثل ایران مناسب نیست. با توجه به اقلیم خشک و کمبارش و عدموجود رودخانههای طولانی در فلات مرکزی ایران که خود از عوامل توسعه پایدار است استفاده صنایع و کشاورزی از آب تصفیه شده با کیفیت شرب بالا که به سختی حاصل میشود، هم بیانصافی است و هم ضدتوسعه است. درنظر داشته باشیم که استانهای صنعتی مانند اصفهان و کرمان با کمآبی مواجه هستند. به همین دلیل باید مانند پیشینیان در پی سازگاری با کمآبی باشیم. این سازگاری توسط تغییر الگویمصرف منابع باید پیگیری شود. همانطور که به هموطنان توصیه میشود که در مصرف آب شرب صرفهجویی کنند، باید در بخش صنعت و کشاورزی که صرفهجویی معنی ندارد بهدنبال تغییر الگو هم در تولید و هم مصرف باشیم. بازچرخانی پساب چیزی است که هم در دنیا جا افتاده است و هم کاربرد آن در اقلیم ایران بسیار مناسب است. نباید بگذاریم به راحتی منابعمان هدر بروند. آب در ایران به سختی بهدست میآید و به راحتی مصرف میشود. در دولت سیزدهم قصد داریم به توسعه این حوزهها بیشتر بپردازیم. هر چند در دولتهای پیشین هم برنامههای بسیار خوبی اجرا شده است ولی پیشرفت سریع طرحهای مربوط به جمعآوری، انتقال و تصفیه فاضلاب در دستور کار اصلی ماست. با برنامهریزی مناسبی که داریم میتوانیم زمینه استفاده از پساب و جایگزینی آن بهجای آب خام را در حوزههای مختلف در جایجای کشور فراهم کنیم.
چه موانع مهمی در این راه وجود دارد؟
هماکنون باید درصد برخورداری جوامع شهری و صنعت را از پساب افزایش دهیم. با وجود اینکه ایجاد زیرساختها بسیار هزینهبر است، اما وزارت نیرو مصمم است که این برنامه را هرچه سریعتر انجام دهد. لازم به ذکر است که تنها محدودیتهای مالی سد راه ما نیست بلکه کمبود منابع انسانی متخصص و توسعه نامتقارن شبکه جمعآوری و تصفیهخانههای فاضلاب کشور نیز از موانع و مشکلات ما در این مسیر است. هماکنون میزان پساب تولیدی حاصل از تأسیسات فاضلاب در انتهای سال۱۴۰۰ بالغ بر ۱٫۴ میلیارد مترمکعب بوده که ۷۱۷/۳۰ میلیون مترمکعب در بخش کشاورزی و۷۰/۱۸ میلیون مترمکعب در بخش صنعت مورداستفاده قرار گرفته است. بحث دیگر نگاه فرهنگی و اطلاعرسانی است. باید از مزایای پساب بیشتر صحبت کنیم. بهطور مثال نزدیک بودن محل تولید پساب به محل مصرف نیاز ایجاد خطوط انتقال طولانی را برطرف میکند. هماکنون در ایران ۲۵۲تصفیهخانه فاضلاب در مدار بهرهبرداری است که ظرفیت در دست بهرهبرداری بالغ بر ۴میلیون مترمکعب در روز است. نکته قابلتوجه این است که بیشتر روشها و فرایندهای تصفیه پیشرفته فاضلاب رایج در دنیا شامل لجن فعال متعارف، هوادهی گسترده، MBBR، USBF، SBR و… در تصفیهخانههای ما در استانداردهای بالا انجام میگیرد. پساب حاوی مواد مغذیای است که استفاده از آن را در کشاورزی و آبیاری فضای سبز شهری بسیار سودمند میکند. بازچرخانی آب و استفاده مجدد از پساب در کشورهای مختلف یک مسیر توسعه پایدار است که میتواند باعث اشتغالزایی و تولید خوب موادغذایی هم بشود. اینها مسائل مهمی است که به مدد رسانهها باید به اطلاع عموم برسد.
انتهای پیام/*
