دکتر رضا اسماعیلی جامعه شناس: نقش فولاد مبارکه در تابآوری اقتصادی و اجتماعی
نقش فولاد مبارکه در تابآوری اقتصادی و اجتماعی اصفهان؛ پیامدهای یک وقفه صنعتی برای جامعه محلی
یاداشت تحلیلی
علیرضا اقتصاد – پایگاه خبری احوال نیوز ، نقش فولاد مبارکه در تابآوری اقتصادی و اجتماعی اصفهان؛ پیامدهای یک وقفه صنعتی برای جامعه محلی.
دکتر رضا اسماعیلی، جامعه شناس و استاد دانشگاه، در مطلبی به پایگاه خبری احوال نیوز، در ارتباط با برنامه ریز توسعه اجتماعی -اقتصادی اظهار کرد:
در اقتصادهای منطقهای، برخی صنایع نقش فراتر از یک واحد تولیدی ساده دارند و بهعنوان «پیشران توسعه» عمل میکنند. فولاد مبارکه در استان اصفهان از جمله همین صنایع است؛ مجموعهای که طی دهههای گذشته نهتنها در تولید فولاد کشور سهم مهمی داشته، بلکه به یکی از پایههای اصلی اشتغال، توسعه محلی و شکلگیری شبکههای اقتصادی و اجتماعی در منطقه مرکزی ایران بدیل شده است. به همین دلیل، هرگونه اختلال یا کندی در فعالیت چنین مجموعهای میتواند پیامدهایی فراتر از حوزه تولید صنعتی داشته باشد و بر زندگی اقتصادی و اجتماعی جامعه محلی نیز اثر بگذارد.
نخستین حوزهای که از کاهش یا وقفه در فعالیت یک صنعت بزرگ مانند فولاد مبارکه تأثیر میپذیرد، علاوه بر تاثیرات ملی و بین المللی در اقتصاد محلی است. این مجموعه هزاران نفر را بهطور مستقیم در خود اشتغال داده و بهطور غیرمستقیم نیز شبکه گستردهای از پیمانکاران، تأمینکنندگان مواد اولیه، شرکتهای حملونقل، خدمات فنی و کسبوکارهای کوچک را در اطراف خود فعال نگه داشته است. در چنین شرایطی، هرگونه اختلال در روند فعالیت کارخانه میتواند به کاهش تقاضا برای خدمات و کالاهای محلی منجر شود و کسبوکارهای وابسته را با چالشهایی مواجه کند. رستورانها، خدمات شهری، فروشگاهها و حتی بازار مسکن در شهرهای صنعتی اطراف مانند مبارکه و زرینشهر از جمله بخشهایی هستند که معمولاً بهطور غیرمستقیم از رونق یا رکود فعالیتهای صنعتی تأثیر میپذیرند.
از منظر اجتماعی نیز صنایع بزرگ در بسیاری از شهرهای صنعتی صرفا محل کار نیستند؛ بلکه بخشی از هویت و ساختار اجتماعی منطقه محسوب میشوند. حضور یک مجموعه صنعتی بزرگ معمولاً نوعی احساس ثبات اقتصادی و امنیت شغلی در میان خانوادهها ایجاد میکند. بنابراین هنگامی که فعالیت چنین مجموعهای دچار وقفه یا کندی میشود، نگرانیهایی در میان کارکنان، خانوادههای آنان و حتی جامعه محلی شکل میگیرد. این نگرانیها بیشتر حول موضوعاتی مانند امنیت شغلی، ثبات اقتصادی منطقه و آینده توسعه صنعتی شکل میگیرد.
در این میان، یکی از ابعاد مهم فعالیت صنایع بزرگ، برنامههای مسئولیت اجتماعی آنهاست. در سالهای گذشته فولاد مبارکه در حوزههای مختلفی مانند حمایت از پروژههای آموزشی، همکاری با دانشگاهها، اجرای طرحهای محیطزیستی، مشارکت در برنامههای فرهنگی و ورزشی و همچنین ایجاد فرصتهای اشتغال و کمک به نظام سلامت مردم منطقه در پزوظظظزه غزبالگری در منطقه فعالیت داشته است. این برنامهها بهطور مستقیم بر کیفیت زندگی در مناطق پیرامونی اثر گذاشته و به تقویت رابطه میان صنعت و جامعه کمک کردهاند.
با این حال، در شرایطی که یک مجموعه صنعتی با بواسطه بمباران با اختلال در فعالیت مواجه میشود، ممکن است بخشی از منابع و تمرکز مدیریتی به سمت تثبیت تولید و بازسازی ظرفیتهای صنعتی هدایت شود. در چنین شرایطی احتمال دارد برخی برنامههای اجتماعی یا پروژههای توسعهای با تأخیر اجرا شوند یا اولویتبندی جدیدی پیدا کنند. با این حال تجربههای جهانی نشان میدهد که شرکتهای بزرگ صنعتی معمولاً تلاش میکنند حتی در شرایط دشوار نیز ارتباط خود با جامعه محلی را حفظ کنند، زیرا اعتماد اجتماعی یکی از مهمترین سرمایههای یک بنگاه اقتصادی محسوب میشود.
از سوی دیگر، کاهش احتمالی فعالیت یک صنعت بزرگ میتواند بر احساس امنیت اجتماعی در جامعه محلی نیز اثر بگذارد. در مناطق صنعتی، ثبات فعالیت کارخانهها تا حد زیادی با احساس ثبات اقتصادی در میان مردم پیوند خورده است. اگر این ثبات دچار اختلال شود، ممکن است نوعی نگرانی اجتماعی درباره آینده اشتغال و وضعیت اقتصادی منطقه شکل بگیرد. چنین نگرانیهایی اگر مدیریت نشود، میتواند به کاهش سطح اعتماد اقتصادی یا تضعیف سرمایه اجتماعی در جامعه منجر شود.این موضوع در باره مجتمع فولاد اهمییتی مضاعف می یلبد زیرا حامی تیم فوتبال سپاهان می باشد که خود نماد و تاریخی از اصفهان و ورش اصفهان است .
با این حال باید توجه داشت که تابآوری اجتماعی جوامع صنعتی تنها به فعالیت یک واحد تولیدی وابسته نیست. تجربه بسیاری از مناطق صنعتی در جهان نشان میدهد که زمانی که ارتباط میان صنعت، جامعه محلی و نهادهای مدیریتی بهصورت شفاف و فعال برقرار باشد، حتی در شرایط بحران نیز میتوان از شکلگیری تنشهای اجتماعی جلوگیری کرد. اطلاعرسانی دقیق درباره وضعیت فعالیتها، ارائه برنامههای روشن برای بازگشت به شرایط عادی و حفظ ارتباط با جامعه محلی از جمله اقداماتی است که میتواند به کاهش نگرانیهای اجتماعی کمک کند.
بعد دیگر این مسئله به نگرش عمومی جامعه نسبت به صنایع بزرگ مربوط میشود. وقوع حوادث صنعتی یا اختلال در فعالیت کارخانهها گاهی باعث میشود پرسشهایی درباره پایداری و ایمنی صنایع بزرگ مطرح شود. در چنین شرایطی توجه به استانداردهای ایمنی، رعایت ملاحظات محیطزیستی و ارائه گزارشهای شفاف درباره اقدامات اصلاحی میتواند نقش مهمی در حفظ اعتماد عمومی داشته باشد.
از سوی دیگر، چنین رویدادهایی میتواند فرصتی برای بازاندیشی در الگوی توسعه منطقهای نیز باشد. یکی از موضوعاتی که در بسیاری از اقتصادهای منطقهای مورد توجه قرار گرفته، کاهش وابستگی بیش از حد به یک صنعت خاص و حرکت به سمت تنوعبخشی اقتصادی است. توسعه صنایع پاییندستی، حمایت از کسبوکارهای کوچک و متوسط و تقویت بخشهای خدماتی میتواند به افزایش تابآوری اقتصادی منطقه کمک کند.
در مجموع، فولاد مبارکه برای استان اصفهان صرفاً یک کارخانه تولید فولاد نیست، بلکه یکی از ستونهای اصلی اقتصاد و شبکههای اجتماعی منطقه محسوب میشود. هرگونه اختلال در فعالیت چنین مجموعهای میتواند اثراتی در حوزه اشتغال، اقتصاد محلی و احساس امنیت اجتماعی ایجاد کند. با این حال تجربه نشان داده است که با مدیریت مناسب بحران، حفظ ارتباط مؤثر با جامعه و تداوم مسئولیت اجتماعی شرکتها میتوان از تبدیل این چالشها به بحرانهای اجتماعی جلوگیری کرد.
آنچه در چنین شرایطی اهمیت دارد، توجه همزمان به سه عنصر اصلی است: تثبیت فعالیت صنعتی، حمایت از جامعه محلی و حفظ اعتماد اجتماعی. اگر این سه محور بهدرستی مدیریت شوند، حتی رخدادهای دشوار نیز میتوانند به فرصتی برای تقویت تابآوری اقتصادی و اجتماعی منطقه تبدیل شوند.
۱) حال این پرسش مطرح شود که با توجه به جایگاه فولاد مبارکه در توسعه منطقه ای و محلی خلا یا کندی فعالیتهای جاری این مجموعه پس از حمله امریکا چه پیامدهایی برای جامعه محلی و زنجیرههای اجتماعی وابسته به وجود می اورد . فقدان فعلی این مجموعه در زمینههای اجتماعی و اقتصادی رو چگونه می توان تحلیل کنرد و تبعات آن بر روند فعالیت اجتماعی چه خواهد بود
۲) رخداد بمیاران مجتمع فولاد ان هک در دومرتبه تا چه اندازه بر برنامههای مسئولیت اجتماعی فولاد مبارکه از پروژههای آموزشی و محیطزیستی تا طرحهای اشتغالزایی اثرگذار بوده و بزرگترین دغدغه اجتماعی بعد این حادثه برای مردم محلی و اشتغال زایی که این مجموعه داشته وجود خواهد داشت. وقفه یا کاهش احتمالی فعالیتهای این مجموعه چه اثری بر احساس امنیت اجتماعی تابآوری جامعه محلی و انسجام اقتصادی اجتماعی در استان اصفهان دارد
۳) در زمینه مسئولیت اجتماعی اعم از محیط زیستی، اجتماعی و اقتصادی، آثار منفی این حادثه بر روی دیدگاه جامعه نسبت به صنایع بزرگ و پایدار در کشور چه خواهد بود، و چگونه میتوان با این چالشها مقابله کرد؟ این پرسشهای بیشتر در حوزه تحلیل اجتماعی–اقتصادی یک صنعت بزرگ در سطح منطقهای قرار میگیرد. فولاد مبارکه بهعنوان یکی از بزرگترین بنگاههای صنعتی ایران، نقش «لنگر توسعهای» در استان اصفهان دارد؛ بنابراین هر وقفه یا کاهش فعالیت در آن میتواند اثرات چندلایهای بر اقتصاد و جامعه محلی داشته باشد. در ادامه در پاسخ به پرسش های مطرح شده در این باب شما باید گفت .
پیامدهای خلأ یا کندی فعالیت فولاد مبارکه بر جامعه محلی و زنجیرههای اجتماعی نقش فولاد مبارکه در توسعه منطقهای فولاد مبارکه فقط یک کارخانه تولیدی نیست؛ بلکه یک هسته و پیشران توسعه منطقهای است که چند حوزه را تحت تأثیر قرار میدهد: اشتغال مستقیم هزاران نفر در مجموعه اشتغال غیرمستقیم در پیمانکاران، حملونقل، خدمات و صنایع پاییندستی رونق کسبوکارهای محلی در شهرهای اطراف سرمایهگذاری در زیرساختهای شهری، آموزشی و فرهنگی تقویت شبکههای اقتصادی در استان اصفهان به همین دلیل کاهش فعالیت آن معمولاً اثر «چندبرابرشونده» در اقتصاد منطقه دارد. پیامدهای اقتصادی احتمالی در صورت ایجاد وقفه یا کندی فعالیت، چند پیامد اقتصادی قابل پیشبینی است: کاهش اشتغال مستقیم و غیرمستقیم در پیمانکاران و صنایع وابسته کاهش تقاضای محلی برای خدمات، حملونقل، رستورانها، مسکن و خدمات شهری اختلال در زنجیره تأمین فولاد برای صنایع پاییندستی کاهش درآمد خانوارها در شهرهای صنعتی اطراف مانند مبارکه و زرینشهر در اقتصاد منطقهای، صنایع بزرگ معمولاً «اثر ضربهای» دارند؛ یعنی توقف آنها میتواند همزمان چند بخش اقتصادی را تحت فشار قرار دهد. پیامدهای اجتماعی پیامدهای اجتماعی چنین رخدادی نیز قابل توجه است: افزایش نگرانی درباره امنیت شغلی کاهش اعتماد اقتصادی در جامعه محلی افزایش فشار روانی در خانوادههای وابسته به صنعت کاهش فعالیتهای اجتماعی وابسته به حمایتهای صنعتی در بسیاری از مناطق صنعتی، کارخانههای بزرگ بخشی از هویت اجتماعی شهر اصفهان و مبارکه محسوب میشوند؛ بنابراین اختلال در آنها میتواند احساس نااطمینانی اجتماعی ایجاد کند. تحلیل فقدان موقت این مجموعه فقدان یا کاهش فعالیت فولاد مبارکه را میتوان در سه سطح تحلیل کرد: سطح اقتصادی اختلال در تولید، اشتغال و زنجیرههای تأمین. سطح اجتماعی تضعیف شبکههای حمایتی و کاهش سرمایه اجتماعی محلی. سطح توسعهای کند شدن پروژههای توسعهای منطقه مانند زیرساختها و برنامههای اجتماعی. ۲ تأثیر حادثه بر برنامههای مسئولیت اجتماعی فولاد مبارکه نقش مسئولیت اجتماعی این مجموعه فولاد مبارکه در سالهای گذشته در حوزههای مختلف فعالیت داشته است: پروژههای آموزشی حمایت از دانشگاهها و مدارس طرحهای محیطزیستی پروژههای فرهنگی و ورزشی برنامههای اشتغالزایی محلی و برنامه های سلامت محور نظیر پروژه غر بالگری و این گونه فعالیتها بخشی از مسئولیت اجتماعی شرکت (CSR) محسوب میشود. پیامدهای احتمالی بر این برنامهها در صورت بروز بحران صنعتی یا وقفه در فعالیتها، احتمال دارد: برخی پروژههای اجتماعی با تأخیر اجرا شوند بودجههای مسئولیت اجتماعی موقتاً کاهش یابد اولویت شرکت به بازسازی و تثبیت تولید منتقل شود اما معمولاً شرکتهای بزرگ تلاش میکنند برنامههای اجتماعی را کاملاً متوقف نکنند، زیرا این برنامهها نقش مهمی در حفظ اعتماد اجتماعی دارند. بزرگترین دغدغه اجتماعی برای مردم محلی برای جامعه محلی معمولاً سه نگرانی اصلی شکل میگیرد: ۱ امنیت شغلی مهمترین دغدغه کارکنان و خانوادههای آنها. ۲ ثبات اقتصادی منطقه کسبوکارهای وابسته به فعالیت کارخانه. ۳آینده توسعه منطقه نگرانی درباره ادامه سرمایهگذاری صنعتی. اثر بر احساس امنیت اجتماعی و تابآوری وقفه در فعالیت یک صنعت بزرگ ممکن است باعث شود: احساس نااطمینانی اقتصادی افزایش یابد تابآوری اجتماعی در کوتاهمدت کاهش پیدا کند انسجام اقتصادی منطقه دچار فشار شود اما اگر مدیریت بحران بهخوبی انجام شود و ارتباط شفاف با جامعه محلی برقرار گردد، این آثار میتواند محدود و کوتاهمدت باشد. ۳ اثرات اجتماعی بر دیدگاه جامعه نسبت به صنایع بزرگ حوادث صنعتی یا اختلال در فعالیت صنایع بزرگ میتواند بر نگرش عمومی نسبت به صنعت تأثیر بگذارد. پیامدهای احتمالی در نگاه جامعه افزایش نگرانی درباره ریسک صنایع بزرگ ممکن است برخی افراد نسبت به امنیت یا پایداری صنایع بزرگ حساستر شوند. افزایش بحثهای محیطزیستی حوادث صنعتی معمولاً توجه جامعه را به مسائل محیطزیستی جلب میکند. پرسش درباره تابآوری اقتصادی این سؤال مطرح میشود که آیا اقتصاد منطقه بیش از حد به یک صنعت وابسته است یا خیر. راهکارهای مدیریت این چالشها برای کاهش پیامدهای اجتماعی چنین حوادثی چند اقدام مهم وجود دارد: ۱ ارتباط شفاف با جامعه اطلاعرسانی دقیق درباره وضعیت کارخانه و برنامههای آینده. ۲ ادامه فعالیتهای مسئولیت اجتماعی حتی در شرایط دشوار، حفظ حداقلی از برنامههای اجتماعی اهمیت دارد. ۳ حمایت از کسبوکارهای محلی تداوم همکاری با پیمانکاران و تأمینکنندگان منطقهای. ۴تقویت تابآوری اقتصادی منطقه تنوعبخشی به اقتصاد محلی و حمایت از صنایع مکمل. ۵توجه به محیطزیست و ایمنی تقویت استانداردهای ایمنی و محیطزیستی برای افزایش اعتماد عمومی.
سخن پایانی این که فولاد مبارکه بهعنوان یک بازیگر کلیدی در اقتصاد و جامعه استان اصفهان، نقشی فراتر از یک واحد صنعتی دارد. هرگونه اختلال در فعالیت آن میتواند پیامدهایی در حوزههای اقتصادی، اجتماعی و توسعهای ایجاد کند. با این حال، مدیریت صحیح بحران، ارتباط مؤثر با جامعه و استمرار برنامههای مسئولیت اجتماعی میتواند از تبدیل این پیامدها به بحران اجتماعی جلوگیری کند و حتی به تقویت تابآوری منطقه کمک نماید.
انتهای پیام/*
