همزمان با هفته دفاع مقدس نمایشگاه آژیر قرمز در مسجد جامع تاریخی اصفهان
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری احوال نیوز، همزمان با هفته دفاع مقدس، به همت اداره گردشگری سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان، برگزاری تورهای بازدید از محل اماکن تخریبشده و محل شهادت شهدا، در زمان هشت سال دفاع مقدس، با حضور اصحاب رسانه از مکان تاریخی مسجد محمد جعفر آباده ای، و مسجد جامع تاریخی اصفهان، بازدید، تا با تخریب آثار باستانی، با بمب ها، توسط رژیم صدام، بیشتر آشنا شوند. به گزارش خبرنگار پایگاه خبری احوال نیوز، رضا دردشتی راهنمای این بازدید با توضیحات زیبا و بیان خوش اظهار کرد: مسجد جامع تاریخی اصفهان، یکی از مهمترین میراث در نقش جهان است. یکی از مهم ترین دلایلی که افراد را به بازدید از این مسجد علاقمند می کند قدمت طولانی آن و همچنین قرار گرفتن نام مسجد در لیست میراث فرهنگی یونسکو است. نام جامع که برای این مسجد انتخاب شده است در لغت به معنی گرد آمدن وبه هم پیوستن اجزا است. مسجد جامع به مسجدی اشاره دارد که افراد برای برگزاری نماز مخصوصا نماز جمعه به آن مراجعه می کنند. از این رو برخی از افراد این مسجد را با نام مسجد جمعه نیز میشناسند. در گذشته این مسجد مسجد عتیق نام داشت.
برخی عقیده دارند که قدمت این مسجد با شهر اصفهان برابر است و در واقع میتوان آن را قدیمیترین بنای موجود در این شهر دانست.
واکاویهای تاریخی نشاندهنده شواهدی از دوره ساسانیان در سنگ بنای این مسجد تاریخی است. مورخان معتقدند که آنچه امروز بهعنوان مسجد جامع اصفهان میشناسیم، بر روی بقایای یک آتشکده ساسانی و با خشت خام و آجر ساخته شده است.
بنیان اصلی این مسجد در قرن دوم بعد از اسلام گذاشته شد و در دورههای تاریخی پس از آن تحولات عظیمی از جمله جنگ، زلزله و آتشسوزی را تجربه کرد. به نظر میرسد این مسجد نقش مؤثری در رشد شهرنشینی در اصفهان ایفا کرده است.
محققان میگویند بنای نخستین مسجد حال و هوایی نزدیک به معماری اعراب داشت. اما در دوره سلجوقیان، سبک معماری آن از فرم عربی فاصله گرفت و به معماری ایرانی نزدیکتر شد.
بهطورکلی با روی کار آمدن حکومتهای مختلف در کشور و ایجاد سبکهای نوین معماری، اصلاحاتی در معماری بنای مسجد ایجاد شد.
باید گفت این مسجد با وجود گذر زمان و پشت سر گذاشتن وقایع گوناگون، همچنان استوار باقیمانده و از جذابترین بناهای تاریخی ایران و جهان به شمار میرود.
هیچچیز جاودانه نیست. هر پدیده و هر فرایند بشری که روزی آغاز شود، ناگزیر به پایان یافتن است. در میان تمامی رویدادهایی که انسان در آن دخیل است، جنگ یکی از تأثیرگذارترین و ناخوشایندترین آنها محسوب میشود. مساله تأثیرات مخرب جنگ بر آثار و اماکن تاریخی مقولهای است که منحصر به قرن حاضر و جنگهای اخیر نمیشود.
حفاظت از میراث فرهنگی در زمان جنگ، موضوعی نیست که تنها به کشور درگیر مربوط شود؛ بلکه یک مسئولیت مشترک جامعه جهانی است که در حقوق بینالملل جایگاه ویژهای دارد. ایران به عنوان یکی از کشورهای پیشرو در این زمینه، از حامیان و اعضای اصلی کنوانسیونهای بینالمللی مرتبط با حفاظت از میراث فرهنگی است
در جریان جنگ هشتساله میان ایران و عراق، دولت ایران متحمل خسارات و آسیبهای متعددی شد اما یکی از زوایای ناشناخته این جنگ که کمتر به آن پرداختهشده ، آسیبهای واردشده به بناهای تاریخی این سرزمین در طول جنگ هشت سال است.
بر اساس آمارهای رسمی، ایران میزبان بیش از ۴۰ هزار اثر ثبتشده ملی و ۲۸ پرونده ثبت جهانی شامل بیش از ۱۰۰ مکان تاریخی، طبیعی و فرهنگی است که از جمله آنها میتوان به کاروانسراهای تاریخی ایران (۵۴ کاروانسرای ثبت جهانی)، راهآهن سراسری، جنگلهای هیرکانی، قناتهای ایرانی و باغهای تاریخی و همچنین بیش از ۵۰ اثر دیگر در فهرست موقت یونسکو برای ثبت جهانی قرار دارند، را نام برد.
در طول تاریخ صدمات شدیدی به میراث فرهنگی در جنگ وارد شده است. در زمان جنگ علاوه بر خسارتهای وارده بر شهرها و خسارات انسانی، بناهای تاریخی نیز درگیر این تخریب خواهند شد. ضرورت نگهداری از میراث فرهنگی، تاریخی و طبیعی، در قبال صدمات ناشی از جنگ، امر جدی و ضروری است. رشد علمی و تکنولوژی باعث ایجاد ابزارآلات جنگی پیشرفته نیز شده است که بعد از جنگهای جهانی که خسارات زیادی را به بناهای تاریخی وارد کرده بود باعث ایجاد قوانینی در جهت محافظت از بناهای تاریخی در زمان جنگ در کشورها شد. در سال ۱۸۹۹ برای اولین بار کنواسیونی بینالمللی را در جهت اصول و مقررات جنگهای زمینی و بمباران توسط نیروهای دریایی صراحتا اعلام کردند که تهاجم علیه آثار و بناهای تاریخی را مردود خواند. این کنوانسون در ۳ ماده جای گرفت.
۱- اعمال هرگونه عملیات نظامی علیه آثار و بناهای تاریخی، هنری، فرهنگی و مذهبی که جزو اموال میراث فرهنگی و معنوی مردم آن کشور تلقی میشود ممنوع است.
۲- بهرهبری از آثار و بناهای تاریخی در هر کشور جهت اهداف نظامی ممنوع است. ۳- اقدامات تلافی جویانه و انتقامی علیه این آثار و بناها ممنوع است.
لازم به ذکر است که در جنگ ۱۲ روزه، نیز شاهد تخریب اماکن تاریخی در ایران توسط سگ هار آمریکا ، رژیم صهیونیستی کود کش اسرائیل بوده ایم . چون این موجود کثیف و هار حتی به آثار تاریخی فلسطین و لبنان و … در جنگ به هیچ چیز و هیچ آثار تاریخی رحم نکرده و نخواهند کرد.
از این روی گروهی از متخصصان میراث فرهنگی، اندیشمندان، حقوقدانان، نویسندگان، اساتید دانشگاه، روزنامهنگاران، مدیران ارشد فرهنگی، هنرمندان شناختهشده سینما، موسیقی، تئاتر و ادب فارسی ایران و با احتمال آسیب رساندن به میراث تاریخی، فرهنگی و طبیعی کشور، در نامهای به دبیرکل یونسکو، خواستار اقدام فوری این نهاد بینالمللی در دفاع از میراث مشترک بشری شدند و با انتشار نامهای خطاب به آدری آزولای، دبیرکل سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو)، هشدار دادند که بخش مهمی از میراث جهانی ایران توسط رژیم کوک کش صهیونیستی در معرض خطر جدی قرار گرفته است.
در متن این نامه آمده است که ایران با پیشینهای چند هزار ساله و گنجینهای بینظیر از میراث ثبتشده جهانی، از جمله مواریث بشری با ارزشی است که حفظ آن مسئولیتی فراتر از مرزهای سیاسی را طلب میکند. با اشاره به حملات اخیر که در نزدیکی محدوده ثبت جهانی بیستون رخ داده، این رخداد را زنگ خطری برای سایر محوطههای تاریخی ایران دانستهاند و تأکید کردهاند که سکوت جامعه جهانی میتواند پیامدهایی فاجعهبار برای حافظه فرهنگی بشر داشته باشد. با استناد به اسناد بینالمللی نظیر کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه درباره حمایت از اموال فرهنگی در هنگام مخاصمات مسلحانه، کنوانسیون ۱۹۷۲ حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی جهان و نیز قطعنامه ۲۳۴۷ شورای امنیت، اقدام نظامی علیه اماکن فرهنگی را نقض صریح تعهدات دولتها در قبال میراث بشری دانستهاند. آنها خواستار صدور بیانیه فوری یونسکو، اعمال ابزارهای الزامآور بینالمللی، هشدار رسمی به رژیم اسرائیل، تشکیل کمیتههای نظارتی و فعالسازی ظرفیتهای سازمان ملل برای جلوگیری از تکرار فجایع فرهنگی شدهاند.
نویسندگان این بیانیه، با استناد به اسناد بینالمللی نظیر کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه درباره حمایت از اموال فرهنگی در هنگام مخاصمات مسلحانه، کنوانسیون ۱۹۷۲ حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی جهان و نیز قطعنامه ۲۳۴۷ شورای امنیت، اقدام نظامی علیه اماکن فرهنگی را نقض صریح تعهدات دولتها در قبال میراث بشری دانستهاند. آنها خواستار صدور بیانیه فوری یونسکو، اعمال ابزارهای الزامآور بینالمللی، هشدار رسمی به رژیم کوک کش اسرائیل، تشکیل کمیتههای نظارتی و فعالسازی ظرفیتهای سازمان ملل برای جلوگیری از تکرار فجایع فرهنگی شدهاند. نگارندگان با اشاره به سوابق مستند رژیم کودک کش صهیونیستی در حمله به اماکن فرهنگی در دیگر کشورها، از جمله تخریب آثار تمدنی در فلسطین و لبنان، خواستار آن شدهاند که یونسکو با رویکردی مسئولانه، حقوقی و شفاف در قبال تهدیدات جاری علیه میراث فرهنگی ایران ایستادگی کند و سکوت را کنار بگذارد.
تا مارس ۱۹۷۶ در حدود ۶۸ سند تصویب به کنوانسیون به مدیر یونسکو تحویل داده شد و دیگر کشورها نیز به این کنوانسیون ملحق شدند. یونسکو به عنوان یک سازمان بین المللی در مراحل اجرایی کنوانسیون بسیار ضعیف است. که یکی از اشکالات کنوانسیون است که جای نقد و بررسی دارد. بررسی جغرافیایی نشان میدهد که اکثر اعضای کنوانسیون از کشورهای اروپایی بودند
با توجه به آنچه که گفته شد میراث فرهنگی یک کشور هویت اصی آن است که باید قوانینی را در جهت حفظ و نگهداری این میراث انجام داد مخصوصا در زمان جنگ که بیشترین آسیب به بناهای تاریخی و اموال فرهنگی وارد میشود. همان طور که گفته شد این قوانین و مقرارات مقداری محدودیت اجرایی دارند.
شهر اصفهان یکی از زیباترین و قدیمیترین شهرهای ایران است که در آن آثار تاریخی زیادی دیده میشود. از مهمترین این آثار تاریخی میتوان به مسجد جامع اصفهان اشاره کرد. بسیاری از افراد با شنیدن نام این مسجد تصور میکنند که تنها یک مسجد ساده برای انجام فرائض دینی است. این تصور کاملاً اشتباه بوده و ظاهر زیبای این مسجد با معماری بینظیر آن چشم هر بینندهای را به خود خیره میکند. بخش قابل توجهی از نمای فعلی این مسجد مربوط به دوره سلجوقیه است. البته الحاقاتی که در مسجد صورت گرفته غالبا به عصر صفویان باز میگردد. هر چند که در معماری مسجد آثاری از دوران آل بویه و همچنین قرن سوم هجری نیز به چشم میخورد. مسجد جامع اصفهان بالغ بر دو هزار سال قدمت دارد و به دلیل ویژگی های منحصر به فرد و معماری شاهکار و بی نظیری که دارد در میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.
در مسجد جامع اصفهان، یک ایوان بسیار مهم به نام “ایوان صاحب” واقع شده است که ابعاد آن ۱۳/۸۰ متر در طول و ۱۳/۵۰ متر در عرض است. این ایوان در ضلع جنوبی مسجد قرار دارد و نامش از نام “صاحب بن عباد” گرفته شده است.
صاحب بن عباد، نویسنده، ادیب، شاعر و وزیر شیعهمذهب در دوران حکومت رکنالدوله دیلمی بوده و در همین مکان تدریس میکرده. در سال ۳۸۵ ه.ق در ری درگذشت و جسد او به اصفهان منتقل و در منزلی در محله طوقچی به خاک سپرده شد. از آن زمان تا به امروز، مردم همچنان به مقبرهٔ او در این محل زیارت میکنند.
در دورهٔ حکومت شاه طهماسب، کاشیهای معرق با طرحها و رنگهای متنوعی در نمای خارجی این ایوان استفاده شد. این کاشیها تنوع زیبایی به نمای بیرونی ایوان افزودند. اما در این همه تزئینات، معماری اصلی ایوان به سبک معماری رازی حفظ شده است. در داخل مقرنسهای صفهٔ صاحب، جملاتی با خط بنایی مشکی بر زمینهٔ شطرنجی آجری حک شده است که تعدادی از آنها اسامی از نامهای الهی را نمایان میسازند.
یکی از آثار مهم در دیوار جنوبی ایوان، یک صفحهٔ کاشیکاری با دقت بالا و منحصربهفرد است. این کاشیکاری دقیقاً تراکیب الواح شاه طهماسب و اسماعیل را نمایش میدهد. همچنین، در بالای کتیبهٔ کاشیکاری مشاهده میشود که نام یکی از استادان این کار با خط کمالالدین حسین حافظ هروی نوشته شده است.
لوحهای هلال خارجی صفهٔ صاحب نیز دارای دو قسمت هستند. بخش اول شامل الواح مستطیلشکل با خط ثلث سفید معرق بر زمینهٔ کاشی لاجوردی است و بخش دوم شامل الواح چهارضلعی و لوحهای مستطیلی کوچکتر است. این لوحها به نمای خارجی ایوان زیبایی خاصی اضافه کردهاند.
کتیبهٔ اوزون حسن نیز از دیگر آثاری است که در مسجد جامع عباسی مشاهده میشود. این کتیبه معرق به خط ثلث مرتبط با دوران حکومت سلسلهٔ آققویونلو است. این کتیبه به اقدامات اوزون حسن آققویونلو در سال ۸۸۰ قمری برای تعمیر و ترمیم مسجد جامع اصفهان اشاره دارد.
به کتیبهٔ هلال نیز در صفهٔ صاحب توجه کنید. این کتیبه با خط ثلث بر زمینهٔ کاشی لاجوردی در سال ۹۳۸ ه.ق نوشته شده و آیات قرآنی مرتبط با این مکان در آن ذکر شده است.
مسجد جامع اصفهان حاوی تاریخ و ارتباط با شخصیتهای تاریخی مختلف است. کتیبهٔ شاه عباس ثانی، کتیبهٔ سنگفرش، کتیبهٔ سنگاب صفه، و کتیبهٔ آب مباح از دیگر آثار مهمی هستند که در مسجد جامع عباسی مشاهده میشوند و به ما درک بهتری از تاریخ و معانی مختلف این مکان را میدهند.
مسجد جامع اصفهان، یکی از قدیمیترین و مهمترین مساجد ایران، تاریخچهای پیچیده و طولانی دارد که به دورههای مختلف تاریخی بازمیگردد. اولین بناهای این مسجد در دوره ساسانیان ساخته شده و در قرن دوم هجری با ورود اسلام به ایران، تبدیل به یک مسجد ساده گردید. در قرن پنجم هجری و در دوران سلجوقیان، این مسجد با تلاشهای نظامالملک، وزیر سلجوقی، بهطور قابل توجهی توسعه یافت و به یکی از بزرگترین مساجد ایران تبدیل شد. در این دوره، ساختار اصلی مسجد شامل ایوانها و گنبدهای آجری بودند.
شبستانهای وسیع با ستونهای متعدد و سقفهای بلند، فضای داخلی مسجد را تشکیل میدهند. در دوران صفویه، کاشیکاریهای رنگارنگ و پیچیده به بنا اضافه شد که جلوهای باشکوه به مسجد بخشیدند. محراب الجایتو، با تزئینات گچبری و کاشیکاری منحصر به فرد، یکی از زیباترین بخشهای داخلی مسجد است. حیاط بزرگ مرکزی با حوض آب در وسط، فضایی آرام و معنوی برای عبادتکنندگان فراهم میکند. همچنین، منارههای بلند و زیبا که در دورههای مختلف ساخته شدهاند، به شکوه و جلال مسجد افزودهاند. مسجد جامع اصفهان با این ویژگیهای برجسته، بهعنوان یکی از مهمترین نمونههای معماری اسلامی در جهان شناخته میشود.
مسجد جامع اصفهان یکی از شاهکارهای معماری در ایران است که برترین فنون معماری ۱۵ قرن دوران اسلامی را در خود جمع نموده است و با نقشه چهار ایوانی فوق العاده زیبایی که دارد از شاخص ترین آثار در دنیای معماری امروز محسوب میشود. این مسجد در طی دوره های مختلف تاریخ شاهد اتفاقات ریز و درشت بسیاری بوده است که آسیب های جدی به آن وارد نموده اند.
سردر با شکوه و بی نظیر مسجد، محراب الجایتو، شبستان الجایتو، شبستان زمستانی، بیت الشتا، گنبد تاج الملک و گنبد تاج الملک از دیگر دلایل جذابیت آن است. از طرفی تزئیناتی که بر روی سقف مسجد و طاق ها انجام شده هنر معماری اصیل ایرانی را از دوران ایلخانی تا صفویه به خوبی به نمایش می گذارد و بسیار چشم نواز است. مسجد جامع اصفهان شامل بخشهای متعددی است که هر کدام دارای ویژگیهای خاص و تاریخچهای غنی هستند. این بخشها نمایانگر تغییرات و تحولات معماری در طول قرون مختلف بوده و هر کدام جلوهای از هنر و فرهنگ اسلامی و ایرانی را به نمایش میگذارند.
در ساخت این مسجد تمامی تجربیات معماری چند هزار ساله مسجد سازی الخصوص مسجد سازی در ایران به کار رفته است و موجب شده که در آن شاهد سبک های تاریخی معماری ایران و سایر کشورهای همسایه باشیم. ستون های آجری با فرم های دو، سه و چهار بخشی متشکل از دایره ها، آجرهای تزئینی با طرح و نقش های هندی، ایوان های چهارگانه باشکوه، سردرها و طاق های بسیار زیبا، گنبد های بزرگ و خیره کننده، کاشی کاری ها و نما های تزئین شده و … باعث شده در نهایت بنایی به وجود آید که بی همتا است و می توان آن را یکی از بزرگترین شاهکارهای معماری دانست. به عبارتی دیگر از این بنا می توان به عنوان دایره المعارف معماری ایرانی و برخی نقاط آسیای میانه یاد کرد.
همچنین تغییراتی که در قرن پنجم هجری در مسجد سازی به وجود آمد و تبدیل نمودن مسجد شبستانی به مسجد چهار ایوانی تحولاتی در ساخت مسجد ایجاد کرد و این روش جدید تحت عنوان طرح مسجد ایرانی در ساخت بسیاری از مساجد جامع در شهرهای مختلف ایران مورد استفاده قرار گرفت. حتی برخی از مساجدی که به شیوه غربی و مانند مسجد شبستانی ساخته شده بودند نیز مورد بازسازی قرار دادند تا به مسجد چهار ایوانه ایرانی تبدیل گردد. امروزه از این الگو مسجد سازی ایرانی در بسیاری از کشورهای مسلمان نشین جهان در جهت ساخت مساجد استفاده می شود و شهرتی جهانی یافته است.
جاذبههای که در نزدیکی مسجد وجود دارد شامل:
بازار صفهان ، میدان کهنه، عصارخانه، و مسجد هارونیه
انتهای پیام/*
